پول الکترونيکي چيست؟...
الف- بر روي قطعهاي الکترونيکي همانند تراشهي کارت و يا حافظهي رايانه به صورت الکترونيکي ذخيره شده است.
ب- به عنوان يک وسيلهي پرداخت براي تعهدهاي اشخاصي غير از موسسهي صادر کننده، پذيرفته شده است.
ج- به اين منظور ايجاد شده است که به عنوان جانشين الکترونيکي براي سکه و اسکناس در دسترس و اختيار استفاده کنندگان قرار گيرد.
د- به منظور انتقال الکترونيکي وجوه و پرداخت هاي با مقدار محدود ايجاد شده است.
مشاور امور مصرف کنندگان فدرال رزرو آمريکا، پول الکترونيکي را به اين عنوان توصيف نموده است: پولي است که به صورت الکترونيکي حرکت کرده و به گردش درمي آيد و مي تواند به صورت کارت هوشمند و يا کارت هايي که در آنها ارزش ذخيره شده، يا کيف پول الکترونيکي ارايه شود. همچنين مي تواند در پايانهي فروش استفاده شده و يا بدون دخالت هيچ شخص ديگري و مستقيم به صورت شخص به شخص مورد استفاده قرار گيرد و نيز مي تواند از طريق خطوط تلفن به سوي بانک ها و يا ديگر ارايه دهندگان خدمات يا صادرکنندگان (پول الکترونيکي) به حرکت درآمده و يا خرج شود.
از تعريف و توصيف بالا مي توان نتيجه گرفت که پول الکترونيکي يک مکانيسم پرداخت ارزش ذخيره شده يا پيش پرداخت شده است که در آن مقداري از وجوه يا ارزش که براي مصرف کننده قابل استفاده است در يک وسيله و قطعهي الکترونيکي ذخيره شده و در تصرف مشتري است. ارزش الکترونيکي توسط مصرف کننده و مشتري خريداري مي شود و هر بار که مستقيم به دستگاه هاي ديگر متصل شود و يا مصرف کننده از دستگاه استفاده کند تا از طريق پايانهي فروش و يا حتي از شبکه هاي رايانه اي همانند اينترنت خريدي را انجام دهد، از موجودي آن کاسته مي شود.
برخلاف بسياري از کارت هاي تک منظورهي پيش پرداخت شده (همانند کارت هاي تلفن)، محصول هاي پول الکترونيکي به اين منظور طراحي و توليد مي شوند که مورد استفاده عموم واقع شوند و وسايل چند منظوره اي براي پرداخت محسوب مي شوند. پول الکترونيکي هم کارت هاي پيش پرداخت شده (گاهي وقت ها کارت هوشمند يا کيف پول الکترونيکي ناميده مي شود) و هم محصول هاي نرمافزاري پيش پرداخت شده را که از شبکه هاي رايانه اي مانند اينترنت استفاده مي کنند ( به عنوان پول نقد الکترونيکي هم ناميده مي شوند) شامل مي شود. رايجترين محصول ها، محصول هاي مبتني بر کارت هستند. صنايع پيشرو در اين زمينه Visa , Mondex هستند، اما امروزه طيف وسيعي از اين محصول ها به عموم عرضه شده اند همانند Cybercash-Emoney mail-Paypal-Proton و غيره .
پول الكترونيكي با اسامي مختلف Ecash, Digital money و Emoney به انگليسي و در فارسي با عبارت هايي مانند پول بر پايه اطلاعات, پول غيرقابل لمس, پول رقمي و پول الكترونيكي شناخته شده است. هويت پول الكترونيكي از لحاظ ساختاري, عبارت است از بيتهاي موجود در حافظه رايانه, كه داراي ارزشي برابر با ارزش پول نقد مي باشد[1].
پول الكترونيكي مانند, کارت هاي اعتباري, چك الكترونيكي و موارد مشابه آن, فقط حاوي اطلاعات پولي نيست بلكه داراي خاصيت پول حقيقي است. وجه نقد الكترونيكي روشي براي پرداخت هاي رايانهاي و اينترنتي مي باشد به اين نحو كه يك فرد مي تواند با انتقال يك عدد از يك رايانه به رايانه ديگر كالا يا خدمات مورد نياز خود را تهيه كند اين اعداد كه نشاندهنده جمع پول واقعي فرد است به صورت كد درآمده و حالت استعاري دارد.
پول الكترونيكي وسيلهاي عمومي و چندمنظوره براي پرداخت است. به طور كلي پول الكترونيكي عبارت است از ارزش پولي ذخيره شده, كه به شكل ديجيتالي نگهداري مي شود و براي پرداخت هاي آني در معامله ها در دسترس مي باشد. نقش ها و وظايف پول الكترونيكي عبارت است از:
1ـ پول الكترونيكي ارزش را به صورت اطلاعات ديجيتالي و بدون وابستگي به حساب بانكي در خود نگه ميدارد.
2ـ پول الكترونيكي مي تواند از طريق انتقال اطلاعات ديجيتالي ارزش را به ديگري منتقل نمايد.
3ـ پول الكترونيكي براي پرداخت هاي از راه دور به ويژه در شبكههاي عمومي (مانند شبكههاي ارتباطي و اينترنت), بسيار مناسب است.
4ـ در بعضي موارد پول الكترونيكي نيازي به طرف سوم براي نظارت و تاييد معامله, ندارد.
5ـ پول الكترونيكي براي پرداخت هاي با مبالغ كم (كم ارزش) مناسب مي باشد[2].
پول الکترونيکي نسخه الکترونيکي اسکناس يا سکه معمولي است و به مکانيزم هاي پرداختي گفته مي شود که در آن نشانه هاي رمز گذاري شده که نشان دهنده مقدار پول است ميان دو طرف مبادله مي شود. بنابراين در اين روش خريدار از قبل مبلغي را مي پردازد و در ازاي آن پول الکترونيکي دريافت مي کند که اين پول به هنگام خريد براي فروشنده ارسال مي شود.
از آنجاييکه پول الکترونيکي همچنان در مراحل اوليهي پيشرفت است، هنوز تعريف واحدي از پول الکترونيکي وجود ندارد و اشخاص مختلفي پول الکترونيکي را به روش هاي متفاوتي تعريف کرده و توضيح داده اند. جامعهي اروپا در پيش نويس دستورالعمل خود، پول الکترونيکي را به اينگونه توصيف نموده است:
الف- بر روي قطعهاي الکترونيکي همانند تراشهي کارت و يا حافظهي رايانه به صورت الکترونيکي ذخيره شده است.
ب- به عنوان يک وسيلهي پرداخت براي تعهدات اشخاصي غير از موسسهي صادر کننده، پذيرفته شده است.
ج- به اين منظور ايجاد شده است که به عنوان جانشين الکترونيکي براي سکه و اسکناس در دسترس و اختيار استفاده کنندگان قرار گيرد.
د- به منظور انتقال الکترونيکي وجوه و پرداخت هاي با مقدار محدود ايجاد شده است.
[1]. جليلي و آبادي, 1379, صص 77ـ41.
[2] Reed & Davies (1995), P.1
http://bankingmanagement.blogfa.com/post-86.aspx
پول الکترونیکی گامی اساسی در رونق بانکهای مجازی
شهر مجازی > تجارت الکترونیک - همشهری آنلاین:
اطلاعات پول الکترونیکی مبتنی بر دیتاست که بدون وجود پهنای باند بالا و با زیرساختهای حال حاضر هم قابل اجراست اما پهنای باند بالا برای مباحثی به کار میرود که در آنها نقل و انتقالات صوت و تصویر انجام میشود
به گزارش ایسنا، مهنوش معتمدی، با اشاره به این که پول دیجیتالی یک نمونه از پول الکترونیکی است اظهار کرد: مفهوم پول الکترونیکی، پولی است که برروی سیستم اینترنتی توان جابهجایی و نقل و انتقالات را دارد، حتی بدون وجود لاشهای از اسکناس؛ به صورتی که تمامی پرداختها، صورتحسابها، خرید و فروشها و اعتبارات با این ابزار قابل انجام است.
وی پول الکترونیکی را یکی از مباحث جدیدی دانست که در کشور ما به تازگی شروع شده ولی هنوز به جایگاه محکمی دست پیدا نکرده است و یک نمونه از آنها را همین کارتهای اعتباری عنوان کرد که کم و بیش همان کار پول الکترونیکی برای نقل و انتقالات بانکی را انجام میدهند.
معتمدی حوزه فعالیت پول الکترونیکی را گستردهتر از کارتهای الکترونیکی دانست و گفت: پول الکترونیکی نیازی به نقل و انتقالات بانکی به صورت فیزیکی ندارد و به راحتی میشود در اسرع وقت از هر بانکی وجهی را به حساب دیگران منتقل کرد. ولی باید دانست که در حال حاضر شرکتهایی نیز برای ارایه خدمات پول الکترونیکی بهوجود آمدهاند که فرد متقاضی باید با واریز وجهی به حساب آنها، کارتی را تحت عنوان پول الکترونیکی دریافت کند و از طریق آن به مبادلات اقتصادی بپردازد.
معتمدی با بیان اینکه به عقیده بنده نظارت برروی فعالیت چنین شرکتهایی توسط بانک مرکزی بسیار پایین است، درباره فرهنگسازی استفاده از پول الکترونیکی یادآور شد: فرهنگسازی یکی از ارکان زیرساختی نظارتی و قانونی به حساب میآید تا بتوان در محیطی امن، نقل و انتقالات الکترونیکی را انجام داد؛ هرچند که در کنار این موضوع، نظارت بانک مرکزی وظیفهای خطیر به حساب میآید و باید توانست در جهتی اقدام کرد تا برای امنیت بالای سیستمهای الکترونیکی نوعی سیستم یکپارچه اینترانتی در داخل کشور بوجود آید.
این کارشناس مباحث الکترونیکی پول الکترونیکی را مبتنی بر کارتهای هوشمند عنوان کرد و افزود: نقل و انتقالات الکترونیکی تحت سیستمهای یکپارچه هر بانکی صورت میپذیرد و تنها کافی است که این سیستمهای بانکی که بهصورت مجزا در حال خدمترسانی هستند به یکدیگر متصل شوند و شبکه داخلی و ملی و سریعی را بهوجود آورند تا خدمترسانی به نحو شایسته انجام شود.
معتمدی درباره آثار استفاده از پول الکترونیکی ابراز کرد: اگر در استفاده از مباحث الکترونیکی بهخصوص پول الکترونیکی تبعات اقتصادی کشور و منافع ملی دیده نشود، میتوان این موضوع را تهدیدی برای اهداف و مسیرهای آینده کشور دانست؛ هر چند در حال حاضر توسعه این موضوع در حد مباحث دولتی تبعاتش دیده شده اما همچنان نظارت بر شرکتهایی که به صورت مستقل به ارایه خدمات میپردازند، چندان جدی نیست.
این کارشناس فنآوری اطلاعات درباره شیوه استفاده از پول الکترونیکی در سایر کشورهای جهان خاطر نشان کرد: در کشورهای اروپایی تنها روش پرداخت پول الکترونیکی است به گونهای که در کشور فرانسه به هیچ وجه پولی به صورت فیزیکی رد و بدل نمیشود و نقش آن بسیار کمرنگ شده است زیرا اغلب افراد با پول الکترونیکی خود انتقالات بانکی را انجام میدهند.
او درباره مزیتهای اصلی استفاده از پول الکترونیکی تصریح کرد: رشد و پویایی اقتصاد به دلیل عدم چاپ اسکناس، نقل و انتقالات درون شهری کم و نبود کارمندان بهصورت فیزیکی در شرکتها و سازمانها از جمله مزیتهای اصلی استفاده از پول الکترونیکی است.
وی در پایان تصریح کرد: رواج استفاده از پول الکترونیکی میتواند موجب رونق بانکهای مجازی شود اما باید دانست به دلیل آنکه یکی از وظایف بانکها وام دادن است، در هر صورت نیاز فیزیکی افراد به بانک الزامی خواهد بود اما میتوان امیدوار بود که در آینده روال این کار تغییر کند تا نیازی به بانکهای عظیم با ساختمانهای وسیع نداشته باشیم، به گونهای که بهصورت الکترونیکی تنها رابطی (INTERFACE) از آنها در یک دکه کوچک وجود داشته باشد تا در صورت نیاز مردم بتوانند به آنها مراجعه کنند و خواستههای خودشان را برآورده سازند.
پول الکترونیکی چیست ؟
پول الکترونیکی یا پول دیجیتالی، ارزش پول واحدهای پول منتشره از سوی دولت یا بخش خصوصی است که به شکل الکترونیکی بر روی یک وسیله الکترونیکی ذخیره شده است.
نشر گسترده پول الکترونیکی آثار تجاری، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قابل توجهی دارد. مهمترین اثر گسترش استفاده از پول الکترونیکی بر عرضه پول، سیاستهای پولی و بانک مرکزی اختصاص دارد و در ادامه با توسعه بازارهای پول، سرمایه، کار و کالا ایجاد نسلهای جدید اقتصادی را هدفگذاری کرده است.
با توجه به قابلیت پول الکترونیکی برای جایگزینی به جای اسکناس و مسکوک، این امکان وجود دارد که پول الکترونیکی به تدریج جایگزین پول بانک مرکزی شود و بدین ترتیب موقعیت انحصاری بانک مرکزی در زمینههای سیاستگذاری پولی، نظارت بانکی، نظارت بر نظام پرداختها، ثبات نظام مالی و به ویژه استقلال آن با خطر مواجه شود.
نتایج ارزیابی آثار گسترش کاربرد پول الکترونیکی بر اقتصاد ایران نشان میدهد نشر گسترده پول الکترونیکی اثر ناچیزی بر حجم پول، قدرت کنترلی بانک مرکزی و سیاستهای پول به همراه خواهد داشت.
البته واکنشهای بانک مرکزی در قبال نشر پول الکترونیکی، نقش بسیار مهمی در چگونگی تاثیرگذاری گسترش کاربرد پول الکترونیکی بر اقتصاد دارد. اگرچه تا کنون اقتصاددانان تعریف جامع و مانعی از پول، که بتواند همه ویژگیها و وظایف پول را پوشش دهد، ارائه نکردهاند، اما میتوان با کمی اغماض پول را به عنوان وسیلهای برای داد و ستد که مورد قبول عموم افراد جامعه باشد، تعریف کرد.
پول در زندگی اقتصادی بشر از چنان اهمیتی برخوردار است که برخی از آن به عنوان یکی از مهمترین اختراعات بشر یاد کرده و تاریخ اقتصادی را با توجه به اهمیت نقش پول به سه دوره تقسیم میکنند:
1 - اقتصاد پایاپای
2 - دوره اقتصادی پولی
3- اقتصاد اعتباری
با توجه به پیشرفت روزافزون فناوری اطلاعات و ارتباطات و گسترش استفاده از پول الکترونیکی از اواسط دهه 1990، شاید بتوان دوره کنونی را نیز دوره اقتصاد اینترنتی نامید.
گسترش فزاینده استفاده از پول الکترونیکی، پیامدهای تجاری، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قابل ملاحظهای به همراه دارد.
از نظر اقتصادی مهمترین آثار گسترش استفاده از پول الکترونیکی بر روی عرضه پول، سیاستهای پولی و بانک مرکزی ایجاد میشود.
آثار گسترش کاربرد پول الکترونیکی بر سیاستهای پولی از آن جهت که میتواند کارآیی یکی از ابزارهای سیاستگذاری کلان اقتصادی دولت برای دستیابی به اهداف اقتصادی خود، به خصوص تثبیت سطح عمومی قیمتها را کاهش دهد، بسیار حائز اهمیت است.
پول الکترونیکی و ویژگیهای آن
پول الکترونیکی یا پول دیجیتالی، ارزش پولی واحدهای پول منتشره از سوی دولت یا بخش خصوصی است که به شکل الکترونیکی بر روی یک وسیله الکترونیکی ذخیره شده است.
پول الکترونیکی نوعی ابزار مالی الکترونیکی است که حداقل از عهده انجام همه وظایف پول برمیآید بنابراین پول الکترونیکی میتواند جانشین بسیار نزدیکی برای پول بانک مرکزی باشد.
ارزش پولی ذخیره شده بر روی وسیله الکترونیکی با اجازه مصرف کننده درگیر معاملات پرداختی، میتواند به وسیله الکترونیکی دیگری انتقال یابد.
این روش با سیستمهای پرداخت الکترونیکی مرسوم، نظیر کارتهای پرداخت و اعتباری و نقل و انتقالات کابلی که هر کدام معمولا نیازمند اخذ مجوز مستمر بوده و ممکن است در هر معامله متضمن بدهکار کردن و بستانکار کردن حسابهای بانکی باشند، متفاوت است.
این گزارش به نقل از بانک توسعه صادرات ایران حاکی است، بر خلاف پول بانک مرکزی که پول بیرونی است، پول الکترونیکی همانند یک سپرده دیداری یا چک مسافرتی پول درونی میباشد.
پول درونی طلب قانونی دارنده آن از ناشر آن میباشد در حالی که پول بیرونی متضمن چنین طلبی نیست، به عبارت دیگر موجودی پول الکترونیکی، یک طلب جاری بر عهده ناشر آن است که با هیچ حساب خاصی ارتباط ندارد.
ویژگیهای پول الکترونیکی
اگر چه درفرایند توسعه پول الکترونیکی، انواع بسیار متفاوتی از فرآوردههای پول الکترونیکی با ویژگیهای مختلف عرضه شده است اما در طراحی همه آنها سعی شده حداقل همه ویژگیهای پول بانک مرکزی لحاظ شود.
به طور کلی فرآوردههای پول الکترونیکی را از نظر فنی میتوان به دو دسته تقسیم کرد.
1- پول الکترونیکی مبتنی بر کارتهای هوشمند
2- پول الکترونیکی مبتنی بر نرمافزار رایانهای
فرآوردههای پول الکترونیکی مبتنی بر کارتهای هوشمند، برای تسهیل پرداختهای با ارزش کوچک در معاملات خرد رو در رو طراحی شدهاند، بنابراین انتظار میرود که فرآوردههای پول الکترونیکی مبتنی بر کارتهای هوشمند، استفاده از پول بانک مرکزی و نیز در حد کمتر استفاده از کارتهای اعتباری و پرداخت را برای پرداختهای مستقیم، کاهش دهد. همچنین به احتمال زیاد استفاده از چک، کارتهای پرداخت و کارتهای اعتباری در پرداختهای غیرمستقیم، یعنی پرداختهای به هنگام را نیز کاهش خواهد داد.
فرآوردههای پول الکترونیکی مبتنی بر نرمافزار رایانهای نیز از طریق کاهش هزینههای مبادلاتی با تسهیل نقل و انتقال پول میان انواع مختلف حسابها، بانکها و کشورها و نیز سرریزهای یادگیری، تقاضای سپردههای دیداری را تحت تاثیر قرار میدهد و آن را کاهش خواهد داد.
سرریزهای یادگیری به مهارتی که افراد در طی زمان ضمن استفاده از نرمافزارهای مالی شخصی و فناوریهای ارتباطی برای مدیریت بهینه برنامههای مالی شخصی و فناوریهای ارتباطی برای مدیریت بهینه برنامههای مالی خود کسب میکنند، مربوط میشود.
مهمترین ویژگی پول الکترونیکی یعنی فراملیتی یا بیمرز بودن آن نقش مهمی در اثرگذاری بر سایر متغیرهای اقتصادی ایفا میکند.
اگر چه این ویژگی ازنظر دولتها منشا برخی تبعات منفی نشر گسترده پول الکترونیک تلقی میشود اما به ارتقای سطح کارایی مبادلات بینالمللی نیز کمک قابل ملاحظهای میکند.
طبیعتا با استفاده از پول الکترونیکی، هزینه نقل و انتقال بینالمللی وجوه، به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.
البته با افزایش بیسابقه کارایی پرداختهای بینالمللی، ممکن است بیثباتی نظام پولی جهانی افزایش یابد و به بروز کشمکش بین ناشران و استفاده کنندگان پول الکترونیکی از یک سو و بانکهای مرکزی کشورها از سوی دیگر منجر شود.
ویژگی دیگر پول الکترونیکی، پول قانونی یا پول رایج نبودن آن است که این امر درمراحل اولیه نشر، مقبولیت عمومی آن را کاهش میدهد.
علاوه براین پول الکترونیکی برخلاف اسکناس و مسکوک و دیگر وسایل مبادله امروزی ، مستلزم حضور فیزیکی پرداختکننده و دریافت کننده وجه برای قطعیت پرداخت نیست، زیرا موجودی پول الکترونیکی میتواند از طریق شبکههای رایانهای به صورت به هنگام انتقال یابد. در این مورد مقالاتی درتالار گفتگوی سایت میکرو رایانه وجود دارد.
پیامدهای اقتصادی گسترش استفاده از پول الکترونیکی
نشر گسترده پول الکترونیکی با توجه به ویژگیهای خاص آن، به طور گسترده سایر بازارها و متغیرهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
افزایش کارایی مبادلات یکی از مهمترین پیامدهای مثبت گسترش استفاده از پول الکترونیکی، افزایش کارایی مبادلات است.
پول الکترونیکی به چند طریق به کارامدتر شدن مبادلات کمک خواهد کرد:
از آنجا که هزینه نقل وانتقال پول الکترونیکی از طریق اینترنت نسبت به سیستم بانکداری سنتی ارزانتر است، پول الکترونیکی مبادلات را ارزان تر خواهد کرد.
برای انتقال پول به روش سنتی، بانکهای مرسوم، شعب، کارمندان، دستگاههای تحویلدار خودکار و سیستمهای مبادله الکترونیکی مخصوص بسیاری را نگهداری میکنند که هزینههای سربار همه این تشریفات اداری، بخشی از کارمزد نقل وانتقال پول و پرداختهای کارت اعتباری را تشکیل میدهد.
در حالی که هزینه نقل و انتقال پول الکترونیکی به دلیل استفاده از شبکه اینترنت موجود و رایانههای شخصی استفاده کنندگان، بسیار کمتر و شاید نزدیک به صفر است.
اینترنت هیچ مرز سیاسی نمیشناسد و پول الکترونیکی نیز بدون مرز است.
بنابراین هزینه انتقال پول الکترونیکی در داخل یک کشور با هزینه انتقال آن بین کشورهای مختلف برابر است در نتیجه هزینه بسیار زیاد کنونی نقل و انتقال بینالمللی پول نسبت به نقل و انتقال آن در داخل یک کشور معین، به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.
وجوه پول الکترونیکی به طور بالقوه میتواند به وسیله هر شخصی که به اینترنت و یک بانک اینترنتی دسترسی دارد مورد استفاده قرار گیرد.
به علاوه در حالی که پرداختهای کارت اعتباری به فروشگاههای مجاز محدود است، پول الکترونیکی پرداختهای شخص به شخص را نیز امکان پذیر میسازد.
پیدایش پول الکترونیکی نوعی انقلاب پولی در اقتصاد امروزی و نسلهای برتر اقتصاد پولی محسوب میشود و با تکمیل فرایند اعتماد سازی ارکان اقتصادی خرد و کلان به استفاده از این پول، دامنه تحولات آن بیشتر خواهد شد.
یکی از وظایف نخبگان علمی و اقتصادی کشور تبیین فرصتها، مزیتها و تهدیدهای پول الکترونیکی به ویژه در بازارهای مالی و واسطهگری است.
اساس نظریه واسطه گری مالی بر مفهوم بازار کامل کلاسیکها مبتنی است طبق این نظریه، واسطهگری مالی برای برطرف کردن اصطکاکها و نقایص نظام بازار از جمله هزینه مبادله و اطلاعات نا متقارن بین سرمایهگذاران و وام دهندگان، به وجود آمده است.
از آنجا که این نظریه دیدگاه انفعالی نسبت به واسطهگری داشته و توضیح مناسبی برای برخی واقعیتهای صنعت مالی به خصوص رشد شتابان و فوقالعاده نوآوریهای دهههای اخیر، ارائه نمیکند برخی از صاحب نظران نظیر مرتون و بودی در صدد تکمیل این نظریه برآمدهاند.
به عقیده آنها وظایف اقتصادی واسطهگری مالی در طی زمان نسبتا ثابت بوده و ساختار نهادی بازار مالی برای انجام این وظایف تکامل یافتهاند.
تعامل بین واسطههای مالی و بازار، ضمن تقویت و بهبود عملکرد وظایف آنها، نظام مالی را به سمت هدف ایدهآل کارایی کامل سوق میدهد علاوه بر این نقش واسطهگری مالی در مدیریت ریسک و کاهش دادن هزینههای مشارکت برای افراد نیز، حائز اهمیت است.
بنابراین با پیدایش پول الکترونیکی و گسترش روز افزون بانکداری الکترونیک، تغییری در نقش سنتی بانکها تجهیز و تخصیص منابع در نظام مالی رخ نخواهد داد.
به عبارت دیگر در این دوره نیز واسطهگری مالی یک ضرورت گریز ناپذیر است و بانکها همچنان به عنوان واسطه بین وام دهندگان و وام گیرندگان فعالیت خواهند کرد اما ساختار نهادی بازار مالی در جهت بهبود کارکرد کل بازار و در نتیجه ارتقای سطح کارایی تغییر خواهد کرد.
از جمله تغییرات نهادی صنعت مالی که به واسطه رشد خیره کننده اینترنت اتفاق افتاده و به طور فزاینده در حال گسترش است، رواج بانکداری الکترونیکی و در نتیجه پیدایش بانکهای مجازی یا اینترنتی است.
مهمترین ویژگی این نوع بانکها این است که در رابطه بین بانک و مشتری، موقعیت فیزیکی بانک یا مشتری نقشی ندارد.
وابستگی نداشتن به موقعیت فیزیکی، علاوه بر اینکه زمینه رقابت بین بانکها را تغییر داده و نقش فاصله مکانی از بانک را در هزینه نهایی ارائه خدمات بانکی به مشتری از بین میبرد دو پیامد عمده دارد اول اینکه امکان مبادله خدمات مالی در بازارهای خرد کشورهای مختلف را فراهم میسازد، دوم اینکه بانکهای مجازی میتوانند موقعیت فیزیکی خودشان را بدون اینکه تغییری در ارتباط خود با مشتریانشان ایجاد کنند، تغییر دهند.
بنابراین بانکهای مجازی در مقایسه با بانکهای سنتی انعطافپذیرترند و نسبت به تغییر شرایط اقتصادی یا مقررات قانونی، به سرعت واکنش نشان میدهند و میتوانند از کشوری به کشور دیگر نقل مکان کنند.
آثار کلان اقتصادی
پول الکترونیکی نماینده پول در جهان واقعی است و بر حسب همان پولهای سخت موجود انتشار یافته پول الکترونیکی دلار، پول الکترونیکی ین و دیگر پولها میتوانند با پول سخت معادل خود در هر زمان مبادله شود بنابراین پول الکترونیکی به مفهومی که دلار، مارک یا ین جدید هستند، پول جدیدی نیست.
پول الکترونیکی، پولی است که توسط بانکها با استفاده از پول واقعی به عنوان پایه، ایجاد میشود و قابلیت تبدیل آن به پول واقعی، تضمین شده است.
بازار ارز
پول الکترونیکی میتواند عامل بالقوه افزایش بیثباتی در بازارهای ارز باشد از آنجا که پول الکترونیکی، نماینده پول واقعی است، میباید یک نرخ ارز و یک بازار ارز در فضای رایانهای وجود داشته باشد البته نرخهای ارز فضای رایانهای و جهان واقعی، میباید برابر باشند در غیر اینصورت معاملات اربیتراژ خرید و فروش ارز، بلافاصله نرخهای ارز واقعی و مجازی را برابر خواهد کرد.
با وجود این تفاوتهایی بین بازارهای ارز واقعی و مجازی وجود خواهد داشت:
کارمزد تسعیر پول الکترونیکی برحسب یک ارز با پول الکترونیکی برحسب ارز دیگر نسبت به کارمزد تسعیر پول واقعی، کمتر خواهد بود.
از آنجا که در دنیای مجازی مصرفکنندگان میتوانند بر روی دیسک سخت رایانه خود پول الکترونیکی چند کشور مختلف را نگهداری کنند، اگر ارزش یک ارز در بازار کاهش یابد، مصرفکنندگان به احتمال زیاد به تسعیر شکل پول الکترونیکی آن ارز با شکل پول الکترونیکی ارز دیگری که با ارزشتر و با ثباتتر باشد، تمایل خواهند داشت از این رو انگیزه سفتهبازی در بازار الکترونیکی ارز بیشتر از جهان واقعی خواهد بود.
این موضوع از آن جهت که میتواند عامل بیثباتی نرخهای ارز شود، حائز اهمیت است در واقع فعالیتهای سفتهبازی میتواند کاهش ارز اولیه هر ارز معینی را شتاب بخشد و نوسانات معمول در بازار ارز را افزایش دهد و آثار حبابی نوسان کاذب میتواند اتفاق بیافتد.
البته اگر انتظارات شرکتکنندگان در بازار از یکدیگر مستقل باشد، افزایش تعداد شرکتکنندگان ممکن است به تثبیت بازار کمک کند، اما اگر انتظارات شرکتکنندگان در بازار به یکدیگر وابسته باشد، احتمال وقوع آثار حباب گونه در بازار افزایش خواهد یافت.
بنابراین از آنجا که نرخ ارز پول الکترونیکی با جهان واقعی پیوند خورده است، شرکت گسترده افراد در فعالیتهای سفتهبازی ممکن است، بیثباتی نرخ ارز را در پی داشته باشد.
بازارهای مالی
پول الکترونیکی نماینده پول واقعی است که توسط موسسات بانکی و غیره در ازای دریافت اسکناس و مسکوک انتشار یافته و تبدیل آن به اسکناس و مسکوک بنا به درخواست مشتریان تضمین شده است با وجود این، امکان دارد که ناشران پول الکترونیکی نتوانند به خوبی از عهده تعهد قابلیت تبدیلپذیری آن به اسکناس و مسکوک، برآیند.
بدیهی است اگر بانکی به اندازه پول واقعی دریافتی از مشتریان خود اقدام به انتشار پول الکترونیکی کند و از محل منابع حاصل از تبدیل پول واقعی به پول الکترونیکی وام ندهد میتواند همه تقاضای مشتریان خود برای اسکناس و مسکوک را پاسخ دهد.
در این حالت ورشکستگی بانکها غیر متحمل خواهد بود اما از آنجا که همانند شیوههای مرسوم بانکداری، بانکها فراتر از سپردههای پول نقد خودشان به اعطای وام به صورت پول الکترونیکی، خواهند پرداخت، اگر مشتریان بانک همگی به طور همزمان برای تبدیل موجودی پول الکترونیکی خود مراجعه کنند، بانک توانایی پاسخگویی به مشتریان را نداشته و در نتیجه ورشکسته خواهد شد که این امر میتواند به بروز بحران در بازارهای مالی منجر شود.
تاریخ ویرایش مقاله: 24/2/1386